Budowa grzyba dla dzieci – kapelusz, trzon, blaszki i to, czego nie widać

Budowa grzyba wytłumaczona dla dzieci: kapelusz, blaszki lub rurki, trzon, pierścień, pochwa i grzybnia. Jak pokazać ją na pieczarce, jak narysować schemat z dziećmi i jak połączyć budowę z cyklem życia grzyba.

Grzyb kapeluszowy składa się z owocnika, który widzimy nad ziemią – kapelusza z blaszkami lub rurkami pod spodem i trzonu, czasem z pierścieniem i pochwą – oraz grzybni ukrytej pod ziemią, która jest właściwym ciałem grzyba. Dzieciom najprościej pokazać to na przekrojonej pieczarce i narysować schemat z sześcioma podpisami.

W tym artykule

Części grzyba – nazwy, które warto znać
Jak pokazać budowę grzyba na pieczarce
Blaszki czy rurki – pierwsza lekcja grzybiarza
Schemat budowy grzyba zrobiony z dziećmi
Zadania sprawdzające dla przedszkola i klas 1–3
Najczęstsze pytania

Części grzyba – nazwy, które warto znać

Budowa grzyba to temat, który w przedszkolu kończy się zwykle na „kapelusz i nóżka”. Tymczasem sześć nazw wystarczy, żeby dziecko rozumiało, co widzi w lesie, i potrafiło odróżnić grzyb z blaszkami od grzyba z rurkami – a to pierwsza rzecz, którą sprawdza każdy grzybiarz.

Część	Co to jest	Jak powiedzieć dzieciom
Kapelusz	górna część owocnika, chroni to, co pod spodem	„daszek”, pod którym grzyb chowa swoje nasionka
Blaszki lub rurki	spód kapelusza; tu powstają zarodniki	„grzebień” (blaszki) albo „gąbka” (rurki) – tam są nasionka grzyba
Trzon	„nóżka” podtrzymująca kapelusz	słupek, który wynosi kapelusz nad ziemię, żeby wiatr zabrał nasionka
Pierścień	resztka osłonki, która chroniła młode blaszki	„spódniczka” na nóżce – ma ją muchomor, nie ma pieczarka leśna
Pochwa	resztka osłony całego młodego grzyba u podstawy trzonu	„kubeczek”, z którego grzyb wyrósł – ważny znak muchomora sromotnikowego
Grzybnia	sieć nitek pod ziemią – właściwe ciało grzyba	„korzenie”, tylko że to nie korzenie, a cały prawdziwy grzyb

Pierścień i pochwa to nazwy dla klas 1–3. W przedszkolu wystarczą cztery: kapelusz, blaszki, trzon, grzybnia.

Cykl życia grzyba – karta edukacyjna w formie harmonijki pod grzybkiem, 7 etapów, PDF do druku

Harmonijka z 7 etapami pod grzybkiem

Cykl życia grzyba – karta edukacyjna do wycinania i składania

Karta do wycinania i składania: od zarodników przez grzybnię do dojrzałego grzyba. Wersja kolorowa i czarno-biała, instrukcja. Do zeszytu, lapbooka i kącika przyrodniczego.

10,00 zł PDF do pobrania i druku

Zobacz w sklepie →

Jak pokazać budowę grzyba na pieczarce

Nie trzeba lasu. Dwie pieczarki ze sklepu – jedna z zamkniętym, druga z otwartym kapeluszem – pokazują wszystko. Zaczynamy od oglądania z zewnątrz: dzieci nazywają kapelusz i trzon. Potem odwracamy grzyb: pod otwartym kapeluszem widać brązowe blaszki (pod lupą wyglądają jak kartki książki). Pod zamkniętym kapeluszem blaszek nie widać, bo zasłania je cienka błonka – to przyszły pierścień. Można ją delikatnie rozerwać paznokciem i pokazać, jak odsłania blaszki.

Na koniec przekrój wzdłuż: dzieci widzą, że grzyb w środku jest biały i jednolity, a u dołu trzonu zostały resztki ziemi i białe nitki – ślad grzybni. Jeśli dzień wcześniej założyliście odcisk zarodników, to moment, żeby go pokazać: blaszki „wysypały” brązowy pył na kartkę.

Pieczarka z zamkniętym kapeluszem i pieczarka otwarta to ten sam grzyb w dwóch momentach życia. Dzieci, które to zobaczą, same dochodzą do tego, że grzyb rośnie i się zmienia – reszta cyklu życia opowiada się już łatwo.

Blaszki czy rurki – pierwsza lekcja grzybiarza

Dla klas 1–3 warto dodać jedno porównanie, które ma praktyczne znaczenie: grzyby blaszkowe i rurkowe. Większość najbardziej trujących grzybów w Polsce (muchomor sromotnikowy, muchomor jadowity) ma blaszki. Większość grzybów, które zbiera się najczęściej (borowik, podgrzybek, koźlarz, maślak), ma rurki. To nie jest reguła bezpieczeństwa – są trujące rurkowce i jadalne blaszkowce – ale jest dobrym punktem wyjścia do rozmowy, że grzybów nie rozpoznaje się „na oko”.

Cecha	Grzyby blaszkowe	Grzyby rurkowe
Spód kapelusza	cienkie blaszki jak grzebień	gąbka z malutkimi dziurkami
Przykład ze sklepu	pieczarka, boczniak	borowik suszony (można pokazać rurki)
Przykład z lasu	kurka, muchomor, opieńka	borowik, podgrzybek, maślak, koźlarz
Czego uczymy	pierścień i pochwa – znaki muchomorów	kolor rurek i siniaczenie po naciśnięciu

Zasada dla dzieci jest jedna i prosta: grzyby z lasu ogląda się, fotografuje i opisuje, ale nie zrywa się ich i nie bierze do ust bez dorosłego, który się zna. Więcej w tekście grzyby jadalne i trujące dla dzieci.

Schemat budowy grzyba zrobiony z dziećmi

Gotowe plansze z budową grzyba są w każdym podręczniku, ale dzieci zapamiętują ten schemat, który same zrobiły. Na dużym arkuszu rysujemy kontur grzyba (klasy 1–3 rysują same), a potem wspólnie dokładamy części z materiałów: kapelusz z brązowego papieru, blaszki z pociętej tektury falistej (rowki!), trzon z rolki po ręczniku, pierścień z paska bibuły, grzybnię z białej włóczki rozłożonej pod linią ziemi narysowaną na dole arkusza. Każdą część podpisujemy etykietą.

W przedszkolu schemat zostaje na ścianie jako plansza do kącika przyrodniczego. W klasach 1–3 dzieci przerysowują go do zeszytu – i tu przydaje się karta „Cykl życia grzyba”: harmonijka wklejona obok schematu pokazuje, że budowa to jedna klatka filmu, a cykl życia – cały film. Jak opowiedzieć o siedmiu etapach, opisałam w tekście cykl życia grzyba dla dzieci.

Zadania sprawdzające dla przedszkola i klas 1–3

Zadanie	Przedszkole	Klasy 1–3
Podpisz części	przyklejanie obrazków-etykiet do dużego schematu	wpisanie 6 nazw do schematu w zeszycie
Blaszki czy rurki	sortowanie zdjęć grzybów do dwóch koszyków	tabela: nazwa grzyba, blaszki/rurki, jadalny/trujący (z atlasem)
Co jest pod ziemią	rysunek grzyba z grzybnią pod linią ziemi	rysunek plus 2 zdania o grzybni
Zbuduj grzyb	grzyb z plasteliny z kapeluszem, trzonem i „nitkami”	model z opisem części na karteczkach

Jeśli w grupie planujecie cały dzień o grzybach, organizacyjny plan z listą zakupów (pieczarki, lupy, włóczka) i podziałem zadań jest na Warsztacie Nauczyciela: Dzień Grzyba w przedszkolu – jak zorganizować. Pomysły na zabawy wokół tematu zebrałam też w tekście zajęcia o grzybach w przedszkolu.

Więcej z kategorii

Cykle rozwojowe – materiały do druku

Zobacz całą kategorię →

Najczęstsze pytania

Z jakich części składa się grzyb?

Grzyb kapeluszowy ma owocnik nad ziemią – kapelusz, blaszki lub rurki pod kapeluszem, trzon, czasem pierścień i pochwę – oraz grzybnię pod ziemią, która jest właściwym ciałem grzyba.

Czym różnią się blaszki od rurek?

Blaszki to cienkie płytki pod kapeluszem, ułożone jak grzebień (pieczarka, kurka, muchomor). Rurki to gąbczasta warstwa z malutkimi dziurkami (borowik, podgrzybek, maślak). W obu powstają zarodniki.

Co to jest pierścień i pochwa u grzyba?

Pierścień to resztka osłonki, która chroniła młode blaszki – „spódniczka” na trzonie. Pochwa to resztka osłony całego młodego grzyba u podstawy trzonu. Oba są ważnymi znakami muchomorów, dlatego uczymy ich w klasach 1–3.

Czy grzybnia to korzenie grzyba?

Nie – grzybnia to całe właściwe ciało grzyba, sieć nitek rozrastająca się pod ziemią. Grzyb z kapeluszem jest tylko jej owocnikiem. Dzieciom można powiedzieć: „to, co widać, to owoc; to, czego nie widać, to grzyb”.

Jak pokazać budowę grzyba w przedszkolu bez lasu?

Na dwóch pieczarkach ze sklepu: jednej z zamkniętym kapeluszem (widać błonkę – przyszły pierścień) i jednej otwartej (widać blaszki). Przekrojona wzdłuż pokazuje jednolity miąższ i ślady grzybni u dołu trzonu.

Jak połączyć budowę grzyba z cyklem życia?

Budowa to jeden moment, cykl życia – cała historia od zarodnika do nowych zarodników. Po schemacie budowy dzieci składają kartę-harmonijkę „Cykl życia grzyba” i wklejają ją obok schematu w zeszycie.