Świąteczne zajęcia dla dzieci ze SPE (specjalnymi potrzebami edukacyjnymi) powinny być przewidywalne, krótkie i możliwe do wykonania na kilku poziomach trudności. Sprawdza się blok 20–30 minut złożony z 3–4 aktywności po 5–8 minut, zapowiedziany planem obrazkowym, z jedną zmianą bodźców naraz i stałym miejscem do wyciszenia. Dekoracje, muzykę i spotkanie z Mikołajem wprowadzaj stopniowo, a każde dziecko uprzedź, co się wydarzy i kiedy się skończy.
Mikołaj, którego można ściszyć, zatrzymać i obejrzeć wcześniej
Mikołaj i gwiazdka, która czekała na Was — wariant „Grupa lub klasa”
Spokojna historia o Gwiezdnym Drzewie i gwiazdce, która śpi w srebrnym pąku. Mikołaj czyta z księgi imiona do 30 dzieci, wymienia nazwę grupy i dziękuje opiekunom. Film trwa 8–10 minut, oglądasz go na telewizorze, projektorze lub tablecie, a ponieważ jest plikiem, sama decydujesz o głośności i przerwach.
Film do pobrania zamówienia do 3 grudnia przed Mikołajkami
W tym artykule
- Dlaczego grudzień bywa trudny dla dzieci ze SPE
- Sześć zasad planowania świątecznych zajęć
- Dostosowania do potrzeb dziecka – tabela
- Świąteczne zajęcia dla dzieci ze SPE – 8 propozycji
- Spotkanie z Mikołajem: gość czy film – porównanie
- Jak przygotować dziecko na uroczystość
- Kącik wyciszenia i plan awaryjny
- Co polecić rodzicom dzieci ze SPE
- Najczęstsze pytania
Dlaczego grudzień bywa trudny dla dzieci ze SPE
Specjalne potrzeby edukacyjne (SPE) to określenie obejmujące dzieci, które do nauki i zabawy potrzebują dostosowań: między innymi dzieci w spektrum autyzmu, z niepełnosprawnością ruchową lub intelektualną, słabosłyszące i słabowidzące, z opóźnionym rozwojem mowy, z trudnościami w koncentracji, a także dzieci szczególnie uzdolnione.
Grudzień w przedszkolu zmienia prawie wszystko naraz. Sala wygląda inaczej, gra inna muzyka, plan dnia ustępuje próbom i uroczystościom, przychodzą goście. Dla większości grupy to radość. Dla dziecka, które opiera poczucie bezpieczeństwa na powtarzalności, to kilka tygodni ciągłej niepewności.
Najczęstsze źródła trudności to migające światełka, głośne kolędy z głośnika, zapach pierników i świerku, tłok podczas uroczystości oraz dorosły w kostiumie, którego twarzy nie widać. Dobra wiadomość: każdą z tych rzeczy da się zaplanować tak, by nie wykluczała nikogo.
Dobrym przykładem spokojnej formy jest film, w którym Mikołaj wita grupę po nazwie i czyta imiona dzieci – zobacz zwiastun.
Sześć zasad planowania świątecznych zajęć
- Przewidywalność: każde zajęcia zapowiedz planem obrazkowym z 3–4 piktogramami. Po skończonej aktywności dziecko odwraca lub zdejmuje obrazek.
- Jedna zmiana naraz: nowa dekoracja w poniedziałek, nowa piosenka w środę. Nie wszystko 1 grudnia.
- Krótkie bloki: 5–8 minut na aktywność, wyraźny początek i koniec, ten sam sygnał przejścia (np. dzwonek).
- Kilka poziomów udziału: to samo zadanie można wykonać samodzielnie, z pomocą dorosłego albo tylko obserwować. Każda forma jest udziałem.
- Kontrola bodźców: światełka świecące stałym światłem, muzyka cicho i z jednego źródła, zapachy tylko w jednym kąciku.
- Wybór i wyjście: dziecko wie, gdzie może odpocząć, i wie, że może wrócić. Odejście od stołu nie jest porażką.
Te zasady pomagają całej grupie, nie tylko dzieciom z orzeczeniem lub opinią. Trzylatek bez żadnej diagnozy też lepiej znosi grudzień, gdy wie, co będzie za chwilę.
„Dostosowanie nie polega na tym, że jedno dziecko robi coś innego niż grupa. Polega na tym, że zajęcia od początku są zaplanowane tak, by zmieścił się w nich każdy.”
— Magdalena Kwiecień, Kwiecień Academy
Dostosowania do potrzeb dziecka – tabela
Poniższe zestawienie to punkt wyjścia. Najlepszym źródłem wiedzy pozostają rodzice, specjaliści pracujący z dzieckiem i Twoje codzienne obserwacje.
| Potrzeba dziecka | Co bywa trudne w grudniu | Co pomaga |
|---|---|---|
| Spektrum autyzmu | Zmiana planu dnia, hałas, kostium Mikołaja | Plan obrazkowy, zdjęcia sali „przed i po”, zapowiedź gościa, słuchawki wyciszające |
| Nadwrażliwość słuchowa | Głośne kolędy, dzwonki, oklaski | Muzyka cicho, oklaski „na migi”, miejsce z dala od głośnika |
| Nadwrażliwość dotykowa | Klej, brokat, wata, czapka z pomponem | Pędzel i patyczek zamiast palców, alternatywny materiał, strój bez przymusu |
| Niepełnosprawność ruchowa | Zabawy w biegu, wycinanie, zawieszanie ozdób | Zabawy na siedząco, nożyczki ze sprężynką, role „stacjonarne” (dzwonek, sygnał startu) |
| Słaby wzrok | Drobne elementy, przyciemniona sala | Duże kontrastowe wzory, ozdoby o wyraźnej fakturze, miejsce blisko ekranu |
| Słaby słuch | Polecenia w hałasie, piosenki | Polecenie twarzą do dziecka, gesty i obrazki, kolęda z pokazywaniem |
| Opóźniony rozwój mowy | Wierszyk dla Mikołaja, odpowiedzi przy grupie | Wskazywanie obrazka, gest zamiast słów, rola bez tekstu |
| Trudności z koncentracją | Długie czekanie w kolejce, siedzenie na uroczystości | Zadanie „pomocnika”, krótkie etapy, coś do trzymania w dłoniach |
Wskazówka: sfotografuj salę przed dekorowaniem i po nim. Pokaż oba zdjęcia dziecku dzień wcześniej i powiedz: „Jutro nasza sala będzie wyglądała tak”. To kilka minut pracy, a często oszczędza trudny poranek.
Świąteczne zajęcia dla dzieci ze SPE – 8 propozycji
Każdą z poniższych aktywności można prowadzić z całą grupą. Przy każdej podaję wersję łatwiejszą i trudniejszą, żeby nikt nie siedział bezczynnie.
- Śnieżne pudełko. Pojemnik z watą, kaszą manną lub ryżem, w którym ukryte są bombki z tworzywa i gwiazdki. Wersja łatwiejsza: szukanie łyżką lub szczypcami. Wersja trudniejsza: liczenie i sortowanie według kolorów.
- Choinka z filcu. Duża filcowa choinka na ścianie i ozdoby na rzep. Dziecko samo decyduje, ile ozdób przyczepi. Dobra aktywność na początek dnia – bez kleju i bez hałasu.
- Pakowanie prezentów. Pudełka różnej wielkości, papier, wstążki. Wersja łatwiejsza: wkładanie klocka do torebki. Wersja trudniejsza: owijanie i zaklejanie taśmą. Ćwiczy współpracę obu rąk.
- Ścieżka do sań. Tor z poduszek, szarfy i tunelu, na końcu worek na „prezent”. Dla dziecka na wózku: slalom między pachołkami i rzut woreczkiem do kosza.
- Ciche dzwoneczki. Dzieci podają sobie dzwonek w kręgu tak, by nie zadzwonił. Zabawa uczy hamowania ruchu i jest przyjazna dla dzieci wrażliwych na hałas.
- Oddech renifera. Dmuchanie na piórka i waciki przez słomkę do „zagrody”. Więcej takich ćwiczeń znajdziesz we wpisie świąteczne ćwiczenia oddechowe.
- Kolęda z gestami. Jedna zwrotka, cztery powtarzalne gesty, tempo wolniejsze niż w nagraniu. Dziecko niemówiące uczestniczy na równych prawach.
- Gwiazdka dla kolegi. Każde dziecko dostaje papierową gwiazdkę i wręcza ją wybranej osobie – słowem, gestem albo samym podaniem.
Szerszy wybór dla całej grupy zawiera tekst zabawy mikołajkowe dla dzieci oraz zestaw 15 świątecznych gier dla dzieci w przedszkolu. Jeśli w sali masz chustę, zajrzyj do zabaw z chustą animacyjną na mikołajki – wiele z nich łatwo spowolnić. Spokojną alternatywą jest też gra planszowa na mikołajki do druku, w której ruch pionka zastępuje bieganie.
Spotkanie z Mikołajem: gość czy film – porównanie
Wizyta Mikołaja to dla dziecka ze SPE najtrudniejszy punkt grudnia: obca osoba, zakryta twarz, donośny głos, oczekiwanie, że się podejdzie i coś powie. Warto rozważyć, czy Mikołaj musi wejść do sali, czy może pojawić się na ekranie.
| Kryterium | Przebrany Mikołaj w sali | Film z imionami dzieci |
|---|---|---|
| Przewidywalność | Nie wiadomo, co powie i jak długo zostanie | Nauczycielka ogląda całość wcześniej i zna każdą minutę |
| Głośność | Zależy od gościa | Ustawiasz ją sama |
| Przerwa | Trudna do zrobienia | Film można zatrzymać i wznowić |
| Dystans | Mikołaj podchodzi, podaje rękę, sadza na kolanach | Dziecko siedzi tam, gdzie czuje się bezpiecznie |
| Oczekiwania wobec dziecka | Wierszyk, rozmowa, zdjęcie | Wystarczy pomachać – albo tylko patrzeć |
| Oswojenie wcześniej | Niemożliwe | Dziecko może obejrzeć film wcześniej w małej grupie lub na tablecie |
| Czas | 20–30 minut i więcej | 8–10 minut |
W filmie „Mikołaj i gwiazdka, która czekała na Was” Mikołaj i elf Guziczek opiekują się Gwiezdnym Drzewem. Mikołaj otwiera księgę i czyta imiona po kolei, dzieci machają, gdy usłyszą swoje, potem pocierają dłonie, witają gwiazdkę i pomagają jej znaleźć miejsce, z którego będzie świecić. Wariant grupowy powstaje bez zdjęć dzieci. Rzadsze imiona są nagrywane przy zamówieniu. Obraz i głosy powstają z pomocą sztucznej inteligencji.
Uprzedź dziecko, że Mikołaj powie jego imię. Dla jednych to największa radość, dla innych nagłe znalezienie się w centrum uwagi. Zdanie „Mikołaj powie: Staś. Możesz wtedy pomachać albo tylko się uśmiechnąć” daje wybór. Więcej o lęku przed gościem w czerwonym stroju przeczytasz w tekście dziecko boi się Mikołaja w przedszkolu.
Jak przygotować dziecko na uroczystość
Przygotowania rozłóż na tydzień. Każdy krok zajmuje kilka minut, a razem budują u dziecka obraz tego, co się wydarzy.
- 5 dni wcześniej: rozmowa z rodzicami. Zapytaj, co w domu pomaga, a co zwykle kończy się trudnym zachowaniem.
- 4 dni wcześniej: krótka historyjka obrazkowa „Mikołajki w naszej sali”: przychodzimy, siadamy, oglądamy film, bawimy się, dostajemy paczkę, wracamy do domu.
- 3 dni wcześniej: oswajanie rekwizytów. Czapka Mikołaja leży w kąciku, można ją dotknąć i założyć misiowi.
- 2 dni wcześniej: pokaz filmu lub jego fragmentu w małej grupie, przy cichym dźwięku.
- Dzień wcześniej: zdjęcie udekorowanej sali i przypomnienie planu.
- W dniu uroczystości: plan obrazkowy na widoku, stałe miejsce dziecka, jedna znana osoba dorosła w pobliżu.
Najmłodszym grupom i żłobkom przyda się też plan grudnia w żłobku, w którym zmiany wprowadza się tydzień po tygodniu.
Kącik wyciszenia i plan awaryjny
Kącik wyciszenia to stałe miejsce w sali, a nie kara. Wystarczy namiot lub parawan, poduszka, koc, dwie–trzy zabawki do ściskania i słuchawki wyciszające. W grudniu nie dekoruj go – niech pozostanie jedynym miejscem, które wygląda jak zawsze.
- Sygnał: ustal z dzieckiem znak „potrzebuję przerwy” – kartę, gest albo dotknięcie Twojej ręki.
- Osoba: wyznacz dorosłego, który w razie potrzeby wyjdzie z dzieckiem z sali. Pomoc nauczyciela powinna wiedzieć o tym przed uroczystością.
- Powrót: dziecko wraca, kiedy jest gotowe, bez komentarzy i bez nadrabiania.
- Paczka: upominek czeka podpisany, niezależnie od tego, ile dziecko uczestniczyło.
- Po uroczystości: 10 minut cichej aktywności dla całej grupy – oglądanie książek, układanie, słuchanie spokojnej muzyki.
Gotowe pomysły na ten ostatni punkt znajdziesz we wpisie wyciszenie przed świętami w przedszkolu.
Co polecić rodzicom dzieci ze SPE
Rodzice dzieci ze specjalnymi potrzebami często rezygnują z galeryjnych spotkań z Mikołajem – kolejka, hałas i flesz to za dużo. Możesz podpowiedzieć im formy, nad którymi mają pełną kontrolę w domu.
- Życzenia od Mikołaja z szablonu – około 25 sekund, pionowy film na telefon. Mikołaj zwraca się do dziecka po imieniu i chwali je za to, co wybierze rodzic. Krótka forma dla dzieci, którym trudno skupić się dłużej.
- Życzenia od Mikołaja z własnym tekstem – Mikołaj mówi dokładnie to, co napisze rodzic, do 60 słów. Rodzic może użyć słów i zwrotów, które dziecko zna i lubi.
- Film „Mikołaj i gwiazdka” w wariancie dla 1–4 dzieci – ze zdjęciami dzieci, do oglądania we własnym tempie i tyle razy, ile dziecko zechce.
- Telefon od Świętego Mikołaja – około 3 minut rozmowy w dniu i o godzinie wybranej przez rodzica. Mikołaj nigdy nie straszy brakiem prezentów i przestaje mówić, gdy słyszy hałas, dlatego potrzebny jest cichy pokój. Rozmowę prowadzi sztuczna inteligencja; rodzic najlepiej oceni, czy rozmowa na żywo jest dla dziecka odpowiednia.
Rodzicom przydadzą się też dwa poradniki: jak pokazać dziecku film od Mikołaja oraz jak przygotować dziecko na telefon od Mikołaja.
Promocja w sklepie
Kup 2 materiały, trzeci dostajesz gratis
Plany obrazkowe, karty pracy o różnym stopniu trudności i spokojne gry na grudzień dobierzesz w jednym koszyku. Zobacz materiały świąteczne w sklepie →
Najczęstsze pytania
Jak zaplanować świąteczne zajęcia dla dzieci ze SPE?
Świąteczne zajęcia dla dzieci ze SPE najlepiej planować jako blok 20–30 minut złożony z 3–4 aktywności po 5–8 minut. Każdą aktywność warto zapowiedzieć planem obrazkowym, wprowadzać jedną zmianę naraz i zapewnić stałe miejsce do wyciszenia. To samo zadanie powinno dać się wykonać na kilku poziomach trudności.
Co oznacza skrót SPE?
SPE to specjalne potrzeby edukacyjne, czyli potrzeby dzieci, które do nauki i zabawy wymagają dostosowań. Określenie obejmuje między innymi dzieci w spektrum autyzmu, z niepełnosprawnością ruchową lub intelektualną, słabosłyszące, słabowidzące, z opóźnionym rozwojem mowy, a także dzieci szczególnie uzdolnione.
Jak przygotować dziecko w spektrum autyzmu na wizytę Mikołaja?
Przygotowania warto zacząć około pięciu dni wcześniej: porozmawiać z rodzicami, pokazać historyjkę obrazkową o przebiegu dnia i oswoić rekwizyty, na przykład czapkę Mikołaja. Dzień wcześniej dobrze jest pokazać zdjęcie udekorowanej sali. W dniu uroczystości dziecko powinno mieć plan obrazkowy, stałe miejsce i znaną osobę dorosłą w pobliżu.
Czy film od Mikołaja jest lepszy niż przebrany Mikołaj dla dzieci ze SPE?
Dla wielu dzieci ze SPE film jest łatwiejszy, bo nauczycielka zna jego treść, ustawia głośność i może go zatrzymać. Dziecko ogląda z bezpiecznej odległości i nie musi podchodzić ani recytować wierszyka. Film można też pokazać wcześniej w małej grupie, czego nie da się zrobić z wizytą gościa.
Jakie zabawy świąteczne są odpowiednie dla dzieci z nadwrażliwością sensoryczną?
Sprawdzają się zabawy ciche i przewidywalne: filcowa choinka z ozdobami na rzep, podawanie dzwonka tak, by nie zadzwonił, dmuchanie na waciki przez słomkę czy pakowanie prezentów. Przy zabawach z klejem lub watą warto dać dziecku pędzel, patyczek albo inny materiał do wyboru.
Jak urządzić kącik wyciszenia na czas świąt w przedszkolu?
Kącik wyciszenia to stałe miejsce z namiotem lub parawanem, poduszką, kocem, zabawkami do ściskania i słuchawkami wyciszającymi. W grudniu nie należy go dekorować, aby pozostał jedynym miejscem, które wygląda jak zawsze. Dziecko korzysta z niego wtedy, gdy potrzebuje, i wraca do grupy, kiedy jest gotowe.
twórczyni materiałów edukacyjnych 💛
Cześć, jestem Magdalena Kwiecień — serce Kwiecień Academy
Tworzę materiały edukacyjne dla dzieci, nauczycielek i rodziców, wkładając w każdy projekt ogrom serca, kreatywności i miłości do dziecięcego świata.
Kocham piękne, praktyczne rozwiązania, które nie tylko ułatwiają pracę, ale też wywołują uśmiech i zamieniają naukę w prawdziwą przygodę.
