Zasady dobrych relacji w klasie działają wtedy, gdy jest ich mało (trzy do pięciu), są sformułowane pozytywnie („mówimy do siebie tak, jak chcemy, żeby mówiono do nas”), powstały razem z uczniami i wiszą tam, gdzie widać je codziennie. Najtrwalszą formą jest zapis w zeszycie ucznia — plakat na ścianie po miesiącu przestaje być zauważany.
W tym artykule
Zasady a regulamin — różnica, która decyduje
Regulamin jest czymś, co uczeń dostaje. Zasady są czymś, co uczeń współtworzy — i to jedyna różnica, która ma znaczenie w praktyce. Klasa, która sama ustaliła, że „nie wyśmiewamy pomyłek”, będzie tego pilnowała między sobą. Klasa, której to ogłoszono, będzie tego przestrzegała tylko przy nauczycielu.
Druga różnica jest językowa. Regulaminy pisze się zakazami: nie biegamy, nie krzyczymy, nie przezywamy. Zasady dobrych relacji opisują to, co robimy — i dzięki temu dają dziecku gotowy wzór zachowania zamiast samego ostrzeżenia.
Zakaz mówi dziecku, czego ma nie robić. Zasada pokazuje, co może zrobić zamiast tego.
Ile zasad i jak je formułować
Trzy do pięciu. Przy siedmiu uczniowie przestają je pamiętać, przy dziesięciu nikt ich nie czyta — łącznie z nauczycielem. Lepiej mieć cztery zasady, które klasa zna na pamięć, niż listę, która wisi jako dekoracja.
| Zamiast zakazu | Zasada |
|---|---|
| Nie przezywamy się | Mówimy do siebie tak, jak chcemy, żeby mówiono do nas |
| Nie wykluczamy nikogo z zabawy | Każdy może dołączyć do gry |
| Nie skarżymy | Gdy dzieje się krzywda, mówimy dorosłemu |
| Nie wyśmiewamy błędów | Pomyłka to część uczenia się |
Ostatni wiersz tej tabeli bywa najtrudniejszy, bo wymaga rozdzielenia skarżenia od proszenia o pomoc. Warto to nazwać wprost już przy ustalaniu zasad: skarżymy, żeby komuś zaszkodzić, a prosimy o pomoc, żeby komuś pomóc.
Jak ustalić zasady z uczniami
Na ustalenie zasad wystarczy jedna godzina wychowawcza. Kolejność ma znaczenie: najpierw doświadczenie, potem nazwanie, dopiero na końcu zapis.
| Etap | Co robicie | Czas |
|---|---|---|
| 1. Sytuacje | Uczniowie wypisują sytuacje, w których czuli się w klasie źle i dobrze (anonimowo, na karteczkach) | 10 min |
| 2. Grupowanie | Razem układacie karteczki w kilka kupek — zwykle wychodzą trzy–cztery tematy | 10 min |
| 3. Nazwanie | Każda kupka dostaje jedno zdanie zaczynające się od „my” | 10 min |
| 4. Zapis | Zasady trafiają do zeszytów — najprościej jako wklejka | 10 min |
| 5. Umowa | Każdy podpisuje się pod swoją wersją, Ty też | 5 min |
Etap piąty wygląda błaho, a robi najwięcej. Podpis zamienia listę w umowę — i daje Ci później prawo powiedzieć „umawialiśmy się”, zamiast „przypominam, że nie wolno”.
Zasady, które zostają w zeszycie
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej – wklejki do zeszytu
Wklejki z zasadami dobrych relacji, po 4 wklejki do uzupełnienia dla każdej grupy wiekowej i czarno-białe ilustracje do kolorowania. Dwie wersje: klasy 1–3 i 4–8.
PDF do pobrania i druku
Gdzie trzymać zasady, żeby działały
Plakat na ścianie ma krótki termin ważności: po dwóch tygodniach staje się częścią tła. Zeszyt ucznia działa dłużej, bo uczeń sam go otwiera — i bo zasada zapisana jego ręką jest jego, a nie Twoja.
Dlatego najlepiej łączyć dwie formy: jedna wersja zasad wisi w klasie (do wskazania palcem w trudnym momencie), druga jest wklejona w zeszytach. Jeśli korzystasz z gotowych wklejek, zostaw miejsce na dopisanie jednej zasady własnej klasy — tej, która wyszła z karteczek.
Praktyczne szczegóły — plan pięciu krótkich rozmów i to, jak pracować z wklejkami do uzupełnienia — opisałam w tekście wklejki o przemocy rówieśniczej.
Co robić, gdy zasada zostaje złamana
Zasady nie są po to, żeby nigdy nie zostały złamane. Są po to, żeby po złamaniu było do czego wrócić. Reakcja, która nie niszczy zaufania, ma trzy kroki: nazwij zachowanie (nie dziecko), pokaż zasadę, zapytaj o naprawę.
„Powiedziałeś do Zosi coś, co ją zabolało. Umawialiśmy się, że mówimy do siebie tak, jak chcemy, żeby mówiono do nas. Co możesz teraz zrobić?” — to zajmuje kilkanaście sekund i nie wymaga podnoszenia głosu. Co ważne, taka rozmowa zostawia dziecku wyjście: ma coś do zrobienia, nie tylko etykietę do noszenia.
Jeśli sytuacja powtarza się między tymi samymi dziećmi, wróć do zasad całą klasą — nie po to, żeby kogoś napiętnować, tylko żeby sprawdzić, czy zasada jest wystarczająco konkretna. Bardzo często okazuje się, że nie.
Klasy 1–3 i 4–8 — co się zmienia
| Klasy 1–3 | Klasy 4–8 | |
|---|---|---|
| Punkt wyjścia | konkretne sytuacje i obrazki | własne doświadczenia i przykłady z sieci |
| Język zasad | krótkie zdania, dużo „my” | zdania z uzasadnieniem, miejsce na dyskusję |
| Forma zapisu | wklejka z ilustracją do pokolorowania | wklejka do uzupełnienia własnymi słowami |
| Częstotliwość powrotów | krótko, co kilka tygodni | rzadziej, ale dłużej — przy konkretnej sytuacji |
W starszych klasach dochodzi jeszcze jeden wątek, którego w pierwszej klasie nie ma: to, co dzieje się na klasowym czacie. Zasady dobrych relacji warto wtedy rozszerzyć o jedno zdanie o tym, że obowiązują również po lekcjach, na ekranie. Więcej o samej organizacji takich zajęć znajdziesz w tekście wklejki do zeszytu na godzinie wychowawczej.
Promocja w sklepie
Kup 2 materiały, trzeci dostajesz gratis
W sklepie Kwiecień Academy stale działa promocja 2+1: dodaj do koszyka trzy materiały, a najtańszy zostanie odliczony automatycznie. Zobacz jesienne materiały →
Najczęstsze pytania
Najczęstsze pytania
Ile zasad powinno być w klasie?
Od trzech do pięciu. Przy większej liczbie uczniowie przestają je pamiętać, a lista zamienia się w dekorację na ścianie.
Czy zasady powinny być zakazami?
Lepiej nie. Zasada sformułowana pozytywnie pokazuje dziecku, co ma zrobić, a nie tylko czego unikać — i łatwiej się do niej wraca po konflikcie.
Kiedy najlepiej ustalić zasady?
Na początku roku szkolnego albo przy okazji Tygodnia Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej. Dobry moment to też pierwszy poważniejszy konflikt w klasie.
Gdzie zapisać zasady, żeby uczniowie do nich wracali?
Najtrwalej w zeszytach uczniów, na przykład jako wklejka. Wersja na ścianie jest pomocna, ale po kilku tygodniach przestaje być zauważana.
Co zrobić, gdy uczeń łamie ustaloną zasadę?
Nazwij zachowanie, a nie dziecko, przypomnij zasadę, na którą się umawialiście, i zapytaj, co uczeń może teraz zrobić, żeby naprawić sytuację.
Czy zasady obowiązują też na klasowym czacie?
Tak, o ile powiecie to wprost. W starszych klasach warto dopisać zdanie o tym, że dobre relacje obowiązują również po lekcjach i na ekranie.
twórczyni materiałów edukacyjnych 💛
Cześć, jestem Magdalena Kwiecień — serce Kwiecień Academy
Tworzę materiały edukacyjne dla dzieci, nauczycielek i rodziców, wkładając w każdy projekt ogrom serca, kreatywności i miłości do dziecięcego świata.
Kocham piękne, praktyczne rozwiązania, które nie tylko ułatwiają pracę, ale też wywołują uśmiech i zamieniają naukę w prawdziwą przygodę.
