Dzień Tolerancji obchodzimy 16 listopada. W klasach 1–3 słowo „tolerancja” warto zamienić na trzy pytania: czym się różnimy, co z tego wynika i jak się wtedy zachować. Kluczowa jest granica — tolerancja nie oznacza znoszenia przezywania, popychania ani wykluczania z zabawy.
Pakiet na pięć dni
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej
Pięć gotowych lekcji o granicach, przemocy, roli świadka, cyberprzemocy i szukaniu pomocy. Naturalne rozwinięcie tematu tolerancji na cały tydzień pracy wychowawczej.
PDF do pobrania i druku
W tym artykule
Kiedy jest Dzień Tolerancji i co on właściwie znaczy
Międzynarodowy Dzień Tolerancji obchodzimy 16 listopada. Ustanowiło go UNESCO w 1995 roku, w pięćdziesiątą rocznicę swojego powstania, przyjmując wtedy Deklarację Zasad Tolerancji.
Słowo „tolerancja” jest dla dziecka puste — i warto to przyznać zamiast je tłumaczyć słownikowo. W klasach 1–3 działa zamiana na trzy konkretne pytania: czym się różnimy, co z tego wynika, jak się wtedy zachować. To wystarczy na pełną godzinę zajęć i nie wymaga od dziecka rozumienia abstrakcji.
Tolerancja w klasie trzeciej nie polega na akceptowaniu wszystkiego. Polega na tym, że różnica nie jest powodem do wykluczenia — i to jest zdanie, które dziecko rozumie od razu.
Czym się różnimy — punkt wyjścia
Zajęcia zaczynamy od różnic oczywistych i neutralnych, a nie od tych trudnych. Dziecko musi najpierw zobaczyć, że różnice są normalne, zanim zacznie rozmawiać o tych, które bywają powodem dokuczania.
| Poziom | Różnice | Ćwiczenie |
|---|---|---|
| 1. Neutralny | wzrost, kolor oczu, ulubiony kolor, liczba rodzeństwa | ustawianie się w rzędach według cechy |
| 2. Preferencje | co lubimy jeść, w co lubimy się bawić, czego się boimy | głosowanie przez podniesienie ręki |
| 3. Umiejętności | jeden szybko biega, inny szybko czyta | mapa mocnych stron klasy |
| 4. Potrzeby | ktoś potrzebuje ciszy, ktoś okularów, ktoś więcej czasu | rozmowa o tym, co komu pomaga |
| 5. Pochodzenie i język | skąd jesteśmy, w jakim języku mówimy w domu | mapa i powitania w różnych językach |
Scenariusz zajęć na 45 minut
| Czas | Co robimy | Cel |
|---|---|---|
| 0–5 min | Ustawiamy się według wzrostu, potem według koloru oczu, potem według miesiąca urodzenia | pokazanie, że za każdym razem powstaje inna grupa |
| 5–12 min | Rozmowa: czy któraś z tych grup była lepsza od innej | wniosek, że różnica nie tworzy hierarchii |
| 12–20 min | Dwa jabłka — jedno ładne, jedno obite. Mówimy do jednego miłe rzeczy, do drugiego przykre. Po zajęciach kroimy oba | doświadczenie: z zewnątrz nie widać, co w środku |
| 20–30 min | Historyjki: ktoś nowy w klasie, ktoś mówi z akcentem, ktoś nie może biegać | ćwiczenie reakcji w konkretnych sytuacjach |
| 30–40 min | Praca plastyczna: mapa mocnych stron klasy albo wspólny plakat | utrwalenie, efekt na gazetkę |
| 40–45 min | Każdy kończy zdanie: „W naszej klasie każdy ma prawo…” | podsumowanie własnymi słowami |
O jabłkach: to ćwiczenie jest bardzo mocne i warto je przeprowadzić uczciwie — jabłko naprawdę trzeba potrząsać i obijać przez kilka dni, żeby w środku było widać brąz. Zrobione „na niby” dzieci przejrzą natychmiast.
Karty pracy i ćwiczenia pisemne
- Mapa mocnych stron — każde dziecko wpisuje jedną rzecz, w której jest dobre, i jedną, w której dobry jest kolega
- Dokończ zdanie — „Kiedy ktoś jest inny niż ja, to…”
- Co byś zrobił — trzy krótkie historyjki z otwartym zakończeniem
- Słownik życzliwości — zwroty, które pomagają: „usiądź z nami”, „mogę ci pomóc”, „przepraszam”
- List do nowego ucznia — dla klas 2–3, ćwiczenie empatii i redagowania
Gdzie kończy się tolerancja — rozmowa, której nie warto omijać
Przy starszych dzieciach prędzej czy później pada pytanie: „to znaczy, że mam tolerować, jak ktoś mnie bije?”. Odpowiedź jest jednoznaczna i warto ją mieć przygotowaną.
| Sytuacja | Czy to kwestia tolerancji | Co mówimy dziecku |
|---|---|---|
| Kolega lubi inne bajki niż ja | tak | Nie musisz lubić tego samego. Nie wyśmiewamy cudzych wyborów. |
| Ktoś mówi w innym języku w domu | tak | To ciekawe, a nie dziwne. Możesz go zapytać, jak się mówi „cześć”. |
| Ktoś potrzebuje więcej czasu na zadanie | tak | Każdy pracuje w swoim tempie. Czekanie to nie strata. |
| Ktoś mnie przezywa | nie | To nie jest różnica, to krzywdzenie. Masz prawo powiedzieć „przestań” i powiedzieć dorosłemu. |
| Ktoś mnie popycha albo bije | nie | Nikt nie ma prawa cię bić. Zawsze mówisz o tym dorosłemu. |
| Ktoś wyklucza kogoś z zabawy | nie | Różnica nie jest powodem do wykluczenia — to jest właśnie granica. |
Ta tabela jest sercem całych zajęć. Bez niej dzieci wychodzą z przekonaniem, że tolerancja oznacza znoszenie wszystkiego — a to prowadzi dokładnie tam, gdzie nie chcemy: do milczenia ofiar przemocy rówieśniczej.
Gazetka i co zostaje po zajęciach
- Mapa mocnych stron klasy — działa najlepiej, bo każde dziecko jest na niej wymienione z czymś dobrym
- Zdania „W naszej klasie każdy ma prawo…” — wypisane i podpisane przez dzieci
- Słownik życzliwości — zwroty wywieszone na stałe, do których można wracać przez cały rok
- Dwa jabłka — zdjęcie przekroju z podpisem, jako pamiątka z doświadczenia
Materiały o emocjach, relacjach i bezpieczeństwie w grupie znajdziesz w kategorii Bezpieczna godzina wychowawcza.
Promocja w sklepie
Kup 2 materiały, trzeci dostajesz gratis
W sklepie Kwiecień Academy stale działa promocja 2+1: dodaj do koszyka trzy materiały, a najtańszy zostanie odliczony automatycznie. Zobacz jesienne materiały →
Najczęstsze pytania
Kiedy jest Międzynarodowy Dzień Tolerancji
16 listopada. Ustanowiło go UNESCO w 1995 roku, w pięćdziesiątą rocznicę swojego powstania, wraz z przyjęciem Deklaracji Zasad Tolerancji.
Jak wytłumaczyć dziecku, czym jest tolerancja
Zamieniając słowo na trzy pytania: czym się różnimy, co z tego wynika i jak się wtedy zachować. Definicja słownikowa jest dla dziecka pusta, konkretna sytuacja z klasy — nie.
Od jakich różnic zaczynać zajęcia
Od neutralnych: wzrost, kolor oczu, miesiąc urodzenia, ulubiony kolor. Dziecko musi najpierw zobaczyć, że różnice są normalne, zanim przejdziemy do tych, które bywają powodem dokuczania.
Czy tolerancja oznacza, że mam znosić przezywanie
Nie i to jest najważniejsze zdanie tych zajęć. Przezywanie, popychanie i wykluczanie z zabawy to nie różnice, tylko krzywdzenie — tu tolerancja się kończy, a zaczyna reagowanie.
Na czym polega ćwiczenie z dwoma jabłkami
Do jednego jabłka mówimy miłe rzeczy, drugim potrząsamy i mówimy przykre. Po kilku dniach kroimy oba — z zewnątrz wyglądają podobnie, w środku obite jest brązowe. Ćwiczenie trzeba przeprowadzić uczciwie, bo zrobione na niby dzieci od razu przejrzą.
Co zostawić w klasie po zajęciach
Mapę mocnych stron klasy, na której każde dziecko jest wymienione z czymś dobrym, zdania „W naszej klasie każdy ma prawo…” oraz słownik życzliwości ze zwrotami, do których można wracać cały rok.
twórczyni materiałów edukacyjnych 💛
Cześć, jestem Magdalena Kwiecień — serce Kwiecień Academy
Tworzę materiały edukacyjne dla dzieci, nauczycielek i rodziców, wkładając w każdy projekt ogrom serca, kreatywności i miłości do dziecięcego świata.
Kocham piękne, praktyczne rozwiązania, które nie tylko ułatwiają pracę, ale też wywołują uśmiech i zamieniają naukę w prawdziwą przygodę.
