Bajka o przemocy rówieśniczej dla klas 1–3 – jak czytać ją z dziećmi i o czym rozmawiać

Przemoc rówieśnicza w klasach 1–3 rzadko wygląda jak bójka. Częściej to straszenie na przerwie, „nie mów nikomu”, odsuwanie od zabawy. Dzieci w tym wieku zwykle nie mają słów, żeby to opisać – i właśnie dlatego tak dobrze działa bajka. Daje bohatera, o którym można mówić „on”, zamiast „ja”.

W tym poradniku pokazuję, jak wykorzystać bajkę o przemocy rówieśniczej przy czytaniu na głos: co jest w historii o Olku, jak rozłożyć 45 minut, jakie pytania zadać po lekturze i czym wersja do czytania różni się od wersji wideo i audiobooka.

Dlaczego bajka, a nie pogadanka o przemocy

Kiedy dorosły mówi do siedmiolatków „przemoc jest zła”, większość kiwa głową i… na tym się kończy. Zasada jest dla nich abstrakcyjna. Bajka działa inaczej: dziecko przeżywa sytuację razem z bohaterem, widzi jego strach, zastanawia się, co by zrobiło na jego miejscu. To bezpieczny dystans – można mówić o krzywdzie, nie mówiąc o własnych przeżyciach.

Nauczycielki, z którymi rozmawiam, zwracają uwagę na jeszcze jedną rzecz. Po bajce dzieci mają wspólny język. Jeśli w klasie wszyscy znają Olka i jego tarczę, łatwiej później powiedzieć: „pamiętasz, co zrobił Olek, kiedy Kuba się martwił?”. To zdanie otwiera rozmowę lepiej niż „czy ktoś cię krzywdzi?”.

Bajka o przemocy rówieśniczej powinna spełniać trzy warunki: pokazywać krzywdę bez drastycznych szczegółów, dawać dziecku konkretny krok do zrobienia i jasno mówić, że za ochronę dzieci odpowiadają dorośli. Historia o Olku spełnia wszystkie trzy.

Klasy 1–3 · bajka do czytania · 45 min

Olek i tarcza bezpieczeństwa – bajka do czytania i scenariusz zajęć dla klas 1–3

Ilustrowana bajka o Olku, Kubie i Radku, scenariusz 45-minutowych zajęć, 5 kart pracy, 7 plansz, poradnik dla nauczyciela i broszura dla rodziców – wszystko w PDF do druku.

15,00 zł PDF do pobrania i druku

Zobacz w sklepie →

O czym jest „Olek i tarcza bezpieczeństwa”

Olek robi kartonową tarczę – niebieską, ze srebrną gwiazdą. Z czasem ta zabawka nabiera szczególnego znaczenia. W szkole Olek zauważa, że jego kolega Kuba się martwi. Kuba boi się Radka, ale trudno mu o tym powiedzieć. Olek pomaga mu zrobić pierwszy krok: porozmawiać z zaufaną nauczycielką, panią Anią.

Pani Ania słucha i działa. Radek przeprasza Kubę – a historia pokazuje coś, czego w wielu bajkach brakuje: przeprosiny to początek pracy nad zmianą zachowania, a nie koniec sprawy. Kuba nie musi od razu wybaczać ani bawić się z Radkiem. Ma prawo do swoich emocji.

Z bajki dzieci wynoszą kilka prostych komunikatów:

• o krzywdzie można powiedzieć dorosłemu, nawet jeśli ktoś nakazuje milczenie,
• gdy pierwsza osoba nie pomoże, warto szukać wsparcia dalej,
• kolega może towarzyszyć w zgłoszeniu, ale to dorośli odpowiadają za ochronę dzieci,
• przeprosiny nie oznaczają obowiązku natychmiastowego wybaczenia.

Jak czytać bajkę na głos – plan zajęć na 45 minut

Zestaw zawiera scenariusz 45-minutowych zajęć z celami i wskazówkami dla prowadzącego. Poniżej przykładowy podział czasu, który dobrze sprawdza się przy czytaniu na głos w klasie 1–3:

Przy czytaniu na głos najważniejsze jest tempo. Nie przerywaj w połowie zdania pytaniami – lepiej zatrzymać się na końcu sceny i zapytać jednym zdaniem: „Jak myślicie, co teraz czuje Kuba?”. W klasie pierwszej warto podzielić bajkę na dwie części, w trzeciej dzieci mogą czytać krótkie fragmenty same.

Karty „Przepraszam to początek” i „Kuba ma prawo czuć” możesz zostawić na drugie spotkanie – dobrze rozwijają wątek przeprosin i emocji.

Bajka do czytania, wideo czy audiobook – którą wersję wybrać

Historia o Olku jest dostępna w trzech wersjach. Treść bajki, karty pracy, plansze, poradnik i broszura dla rodziców są wspólne – różni się sposób, w jaki dzieci poznają opowieść.

Jeśli zależy Ci na tym, by to Twój głos niósł historię – wybierz bajkę do czytania. Jeśli klasa lepiej skupia się przy ekranie, sprawdź wersję z bajką WIDEO. A do spokojnego słuchania bez ekranu jest wersja z audiobookiem.

Jak rozmawiać po lekturze – pytania i zdania, które pomagają

Najwięcej obaw nauczycielek dotyczy nie samej bajki, ale tego, co po niej. Co, jeśli dziecko powie coś niepokojącego? Co, jeśli nikt się nie odezwie? Kilka zasad, które ułatwiają rozmowę:

• Pytaj o bohaterów, nie o dzieci. „Dlaczego Kuba nie chciał nic mówić?” zamiast „Czy ciebie ktoś straszył?”.
• Dawaj różne sposoby odpowiedzi. Scenariusz przewiduje, że dzieci odpowiadają słowem, rysunkiem lub wskazaniem obrazka.
• Nazwij dorosłych po imieniu. Zapytaj, kto w szkole może pomóc – wychowawczyni, pedagog, pani ze świetlicy.
• Nie wymuszaj przebaczenia. Wątek przeprosin Radka to dobra okazja, by powiedzieć, że można przyjąć przeprosiny i nadal potrzebować czasu.

„Nie muszę radzić sobie sam. Mogę prosić o pomoc” – jeśli dzieci zapamiętają z zajęć tylko to jedno zdanie, to i tak bardzo dużo.

Jeśli po zajęciach któreś dziecko podejdzie i powie coś o sobie – podziękuj, wysłuchaj spokojnie i postępuj zgodnie z procedurami szkoły. W poradniku dla nauczyciela, który jest w zestawie, znajdziesz wskazówki dotyczące prowadzenia takich rozmów. Więcej o samej rozmowie z uczniami przeczytasz we wpisie Skarżenie a proszenie o pomoc.

Co zostaje w klasie po zajęciach

Dobra bajka nie kończy się wraz z ostatnią stroną. W zestawie jest 7 plansz edukacyjnych, w tym plansza z numerami pomocy. Mają ogólne treści, więc mogą zostać w sali jako przypomnienie zasad szukania pomocy – na gazetce, przy tablicy albo w kąciku emocji. Dzieci wracają do nich, gdy temat znów się pojawi.

Druga rzecz to dom. Dwustronicowa broszura dla rodziców ma ilustrację i miejsce na wpisanie kontaktu do szkoły. Wysłana tego samego dnia pomaga przenieść rozmowę o proszeniu o pomoc z klasy do domu – rodzic wie, o czym była lekcja, i może zapytać dziecko o Olka.

Karta „Moja tarcza wsparcia” także może zostać na dłużej. Dzieci, które wpisały lub narysowały swoje zaufane osoby, mają gotową ściągę: do kogo pójdę, gdy coś mnie martwi. Jak zaplanować całe zajęcia od strony organizacyjnej – z informacją dla rodziców i podziałem zadań – opisałam w poradniku Zajęcia o proszeniu o pomoc w klasach 1–3 – jak zorganizować, a krok po kroku przez sam zestaw prowadzi wpis Olek i tarcza bezpieczeństwa – jak poprowadzić zajęcia.

Najczęstsze pytania